Faizsiz Bankacılık – Dr. Servet Bayındır


Eser : İslam Hukuku Penceresinden Faizsiz Bankacılık

Müellif: Dr. Servet Bayındır

Yayınevi: Rağbet Yayınları, İstanbul-2005, 272 Sayfa


Üretimin en önemli unsurlarından biri olan sermaye ihtiyacının karşılanması için oluşturulan sektörlerden biri de bankacılıktır. Bankaların faizli olanları yaklaşık dokuz asır evveline dayanırken faizsiz bankacılık İslam dünyasında 50, Türkiye’de ise 30 yıla yakın bir süredir hizmet vermektedir.

Faizli bankalara alternatif olarak ortaya çıkan faizsiz/İslamî bankacılık sektörü, faizli bankalara nispetle oldukça yeni sayılsa bile, kuruluşundan bu yana üzerinden geçen yaklaşık yarım asırlık süreye rağmen faizsiz bankacılık işlemlerinin fıkhî yönü, İslam dünyasında ve özellikle de Türkiye’de henüz tam olarak açıklığa kavuşturulabilmiş değildir.

Faizsiz bankacılığın siyasi, iktisadi ve tarihi yönü üzerine Türkçe olarak birçok çalışma yapılmış olmasına rağmen, konunun fıkhî yönünü ele alan çalışmalar hemen hemen yok gibidir.

Dr. Servet BAYINDIR’ın doktora tezi olarak hazırladığı ve Rağbet Yayınları tarafından 2005 yılında basılan “İslam Hukuku Penceresinden Faizsiz Bankacılık” isimli eser, faizsiz bankacılık işlemlerinin ana hatlarıyla tespiti ve bunların fıkhî açıdan değerlendirilmesine ağırlık veren ilk Türkçe eser olarak kabul edilebilir.

Bayındır bu eserinde faizsiz bankacılık işlemlerini, bu işlemlerin klasik fıkıhtaki ıstılahî karşılıklarını da vererek, bu konulara az çok vakıf olan herkesin kolayca anlayabileceği bir dille anlatma başarısını göstermiştir. Bankanın yaptığı işlemleri tek tek ele alıp tanıtımını yaptıktan sonra o işlemlerle ilgili çağdaş İslam hukukçularının görüş ve tekliflerine yer veren Bayındır ardından da ilgili görüşlerin değerlendirmesini yaparak kendi görüş ve tekliflerini sunmuştur.

Faizsiz bankacılık işlemlerini ve bu işlemler hakkında çağdaş İslam hukukçularının görüşlerini kolay bir anlatım tarzıyla görmek isteyenler için tavsiye edebileceğimiz bu kitap bir giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır.

Giriş bölümünde iki ana başlık bulunmakta ve bunlardan ilkinde, amaç, yöntem ve kaynaklardan bahsedilmektedir. Türkiye’de faizsiz bankacılık üzerine yapılmış çalışmalar olmasına rağmen bunların konuya daha çok siyasi, iktisadi ve tarihi yönden yaklaştıklarını söyleyen Bayındır, kitabın amacını “Faizsiz bankacılık işlemlerini ana hatlarıyla tespit ederek, İslam fıkhındaki durumunu ortaya koymak” olarak açıklamaktadır.

Giriş bölümünün ikinci kısmında ise, banka kavramı, bankacılık tarihi ve bankacılık işlemlerinden özetle bahsedilmektedir.

Birinci bölümde, bankaların sermaye toplama yöntemleri ele alınmıştır. Öncelikle faizli bankalardaki mevduatın çeşitleri ve hukuktaki yeri kısaca anlatılmıştır. İkinci olarak faizsiz bankalarda mevduat/fon toplama aracı olan cari ve katılım hesap uygulamalarına, bu hesapların fıkhî durumu hakkında günümüz İslam hukukçularının görüşlerine yer verilmiş ve bu görüşlerin değerlendirilmesi yapılmıştır.

İkinci bölümde, faizsiz bankaların sermayeyi işletme yöntemleri üzerinde durulmuş ve bu yöntemlerden murâbaha, mudârabe, müşâreke ve finansal kiralama‘dan herbirinin ortaya çıkışı, klasik kaynaklardaki ele alınış şekli, çağdaş faizsiz bankalardaki uygulama biçimi ve bu uygulamaların fıkıhtaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.

Üçüncü bölümde ise, bütün bankalarca belli bir ücret veya komisyon karşılığı yapılan bankacılık hizmetleri ele alınmıştır. Bu hizmetlerden teminat mektubu, akreditif, banka kartı ve banka havalesi ayrıntılı bir şekilde işlenmiştir. Ayrıca çek, senet ve kıymetli evrak kabulü, döviz alım-satımı ve diğer bir kısım bankacılık hizmetleri, fıkhî yönden değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Bayındır, kitabın bir özeti mahiyetinde olan sonuç bölümünde ise bankaların yaptığı işlemler ve verdikleri hizmetler hakkında ulaştığı sonuçları açıklamaktadır.

Bayındır’ın bankacılık işlemlerinin fıkhî açıdan problemli olan meselelerinde çağdaş İslam hukukçularından naklettiği veya kendisinin sunduğu kanaat ve teklifler bu konulardaki nihai kararlar olmayıp konuyla ilgili ortaya konulan ilk görüşler olması ve bundan sonra yapılacak çalışmalara öncülük etmesi açısından değerlendirilmelidir. Nitekim kendisinin de ifade ettiği gibi, bu sistemin kuruluş ilkelerinden sapmadan doğru ve verimli bir şekilde gelişip yaygınlaşması için, faizsiz bankacılık düşüncesi eğitiminin verildiği kurumlara ve bu alanda yapılacak daha fazla bilimsel çalışmalara ihtiyaç vardır.

Son olarak, faizsiz bankalar hakkında “kuruluş amaçlarından uzaklaşarak birer faizli banka haline gelmekte oldukları” şeklinde somut delillere dayanan çeşitli eleştirilerin bulunduğunu dile getiren Bayındır, bunun sebebini toplanan sermayeyi kullandırmakla görevli banka yöneticilerinin önemli bir kısmının, tasarrufları faizli yöntemlerle kullandırma dışında bir deneyimi olmayan kişiler olmasına bağlamakta ve bu yöneticelerin bir bankacı gibi değil de iş adamı anlayışıyla hareket etmelerinin, faizsiz bankalara yöneltilen eleştirilerin bertaraf edilmesinin olmazsa olmaz şartı olarak görmektedir. Böyle yapılmaması durumunda çok büyük umutlarla kurulan ve insanlık tarihi açısından çok önemli bir deneyim olan bu kurumların fonksiyonunu icra etmekten uzaklaşıp Allah adına insanları kandırmanın aracı haline gelebileceğini ve bunun sorumluluğunun da bu kurumların kurucuları, yöneticileri, danışmanları ve ilim adamlarına ait olacağını hatırlatarak kitabını bu önemli uyarıyla bitirmektedir.

Orhan Ençakar

2017-11-21T13:13:23+00:00

Yazıya Bir Yorum Yapın