Musellem İslami İlimler Forumuna Hoş Geldiniz

Musellem İslami İlimler Forumu

Gönderen Konu: Sahabenin Sünnetin/Hadislerin Yazımına Verdiği Önem  (Okunma sayısı 83 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Temmuz 05, 2018, 06:07:12 ÖS
  • Administrator
  • Tecrübeli Üye
  • *****
  • İleti: 255
  • Teşekkür: 8
  • Müsellem Forumları
    • Profili Görüntüle
Sahabenin Sünnetin/Hadislerin Yazımına Verdiği Önem

Peygamber (S.A.V.)’in hadis yazımına müsaade etmesi üzerine birçok sahabî gerek Peygamber zamanında gerek Peygamber sonrası dönemde hadis yazımına büyük önem vermiştir. Bu işi, hadisleri muhafaza etmek ve talepte bulunsun, bulunmasın bütün insanlara hadisleri ulaştırmak amacıyla yapmışlardır.

Bu mübarek kuşağın gayretleri ve yazdığı sahifeler, sünnetin tedvini konusundaki ilk esası ve H. ikinci ve üçüncü asırda tasnif edilen cami’, müsned, sünen ve diğer sünnet mecmuları- nın ilk nüvesini oluşturmuştur. Bu sahifelerden bazı örnekler sunmak yerinde olur.

1. Ebu Hureyre (r.a.) şöyle der: “İbni Amr hariç Allah Rasûlü (S.A.V.)’nün ashabından hiçkimse benim kadar hadis toplamış değildir. Zira o yazıyor, ben ise yazmıyordum.” 170

Abdullah b. Amr b. As (r.a.) Allah Rasûlü (S.A.V.)’nün hadislerinden belli bir kısmını “es-Sâdıka” ismini vediği bir sahife- de toplamıştı. Bu sahife onun nezdinde sahip olduğu en değerli şey idi.171

2. Ebu Tufeyl’in aktardığına göre, Hz. Ali’ye sorulur: Allah Rasûlü diğer insanlardan ayrı olarak size herhangi özel bir beyanda bulundu mu? Hz. Ali cevaben: “Allah Rasûlü kılıcımın şu mahfazasındakiler hariç diğer insanlardan ayrı olarak bize özel bir beyanda bulunmadı.” deyip içinde şunların yazılı olduğu bir sahife çıkardı: “Allah’tan başkası için adakta bulunanlara Allah lanet etsin, arazi işaretlerini çalanlara Allah lanet etsin, anne- babasına lanet okuyana Allah lanet etsin, herhangi bir suçluyu (muhdis) koruyup barındırana Allah lanet etsin.”172

Bazı rivayetler, Hz. Ali’nin fıkhî görüş ve fetvalarının çok erken bir dönemde -belki de kendisi daha hayatta iken- tedvin edildiğini göstermektedir. İbni Ebi Müleyke şöyle der: “İbni Ab- bas’a mektup yazıp bana bir şeyler yazmasını istedim... O da Hz. Ali’nin verdiği hükümleri {kaza) istetip ondan bir şeyler yazmaya başladı.”173

Hz. Ali’nin fıkhî görüşlerini içeren bir başka mecmua da oğlu Hasan’ın yanında bulunuyordu. Abdurrahman b. Ebi Leyla şöyle der: “Haşan b. Ali’ye Hz. Ali’nin muhayyerlik hakkındaki görüşlerini sordum. O da parçalar halinde bir kitap istetti. Getirilen bu parçalardan sarı bir sahife çıkardı. Bu sahifede Hz. Ali’nin muhayyerlik hakkındaki görüşleri yazılıydı.”174

Hucr b. Adiy b. Cebele’nin yanında üçüncü bir mecmuanın olduğu da bilinmektedir.175

3. Enes (r.a.) Hz. Ebubekir (r.a.)’in kendisini Bahreyn’e gönderdiğinde şöyle bir mektup yazdığını belirtir: “Bismillahir rahmanirrahîm, Bu mektup, Allah Rasûlü (S.A.V.)’nün müslümanlara farz kıldığı zekat farizasına dairdir...”176

4. Taberânî’nin rivayetine göre Hz. Ebubekir, içinde hadisi şeriflerin zikredildiği bir mektubu (kitab) Amr b. As’a yazmıştır.177

5. Amir b. Sa’d b. Ebi Vakkas (r.a.) der ki: Kölem Nafi’ aracılığıyla Cabir b. Semure’ye bir mektup gönderip Allah Rasûlü (S.A.V. )’nden duyduğu şeyleri bana bildirmesini istedim. O da bana: “Allah Rasûlü (S.A.V. )’nden şöyle dediğini duydum... diye yazdı”178

6. Nafi’ b. Cübeyr der ki: Mervan b. Hakem insanlara hitapta bulunup Mekke’yi ve onun hürmetinden bahsetti. Bunun üzerie Râfi’ b. Hadîc (r.a.) kendisine seslenip şöyle dedi: “Şayet Mekke haram bir bölge ise bilmiş olun, ki Medine de Allah Rasûlü (S.A.V.)’nün haram ilan ettiği bir bölgedir. Nitekim bu husus yanımızda bulunan havlânî bir deri üzerine yazılıdır.”179

7. Abdullah b. Ömer (r.a.), risalelerinde Peygamber (S.A.V)’in hadislerini yazmaktaydı.180

8. Ebi Osman (r.a.) der ki: Utbe b. Farkad’la birlikte Azerbaycan’da bulunuyorduk. Ömer, ona Peygamber (S.A.V.)’den aktardığı bazı şeyler yazmıştı. Yazdıklarından biri de şuydu: “Allah Rasûlü (S.A.V.) şöyle buyurdu: “Dünyada ipeği, sadece ahirette ondan nasibi olmayanlar giyebilir...”181

9. Ebu Ubeyde Amir b. el-Cerrah, Hz. Ömer’e mektup gönderir. Hz. Ömer de cevabında şunları yazar: “Peygamber (S.A.V.) şöyle buyurdu: Mevlâsı olmayanın mevlâsı Allah ve Rasûlü’dür.”182

10. Öyle anlaşılıyor ki Hz. Ömer (r.a.) Peygamber (S.A.V.)’in zekatla ilgili hadislerini tek bir sahifede toplamıştır. Nitekim Nafi’ bunları birkaç kez İbni Ömer’den okumuştur.183

11. Fatıma binti Kays’ın bildirdiğine göre Ebu Seleme kendisinde bulunan bazı hadisleri yazıya aktarmıştır. Muhammed b. Amir, Ebu Seleme’nin Fatıma binti Kays hakkında şöyle dediğini rivayet eder: “Ben bu hadisleri onun ağzından dinleyip yazıya aktardım. O (Fatıma) dedi ki: Ben bir adamın yanında i- dim...”184

12. Muaviye, müminlerin annesi Hz. Aişe’ye şunu yazar: “Allah Rasûlü (S.A.V.)’nden duyduğun şeyleri bana yaz.” Hz. Aişe de cevabında şunları yazdı...185

13. Muaviye, Muğire b. Şu’be’ye mektup yazıp Peygamber (S.A.V.)’in bazı hadislerini yazmasını ister. Muğire de yazıp gönderir.186

14. Muğire, Mervan’a bir mektup yazıp içinde Peygamberin bazı hadislerini zikreder.187

15. Numan b. Beşir, Peygamberin bazı hadislerine yer verdiği bir mektup yazıp Kays b. Heysem’e gönderir.188

16. Ömer, Ebu Musa el-Eşarı’ye gönderdiği bir mektupta sabah ve öğle namazlarında uzun süreleri [Tivâlu’l-Mufassai) okumasını salık verir.189

17. Ebu Eyyûb el-Ensârî, kardeşinin oğluna bazı hadisleri yazıp gönderir. Bunu İmam Ahmed, Müsned’de şöyle nakleder: Ebu Eyyûb el-Ensârî’nin kardeşinin oğlu bana şunu nakletti. Ebu Eyyûb, kendisine yazdığı mektupta Allah Rasûlü’nden şöyle duyduğunu haber verdi...190

18. Ebubekir es-Sakafî, Sicistan’da kadı olan oğluna gönderdiği mektupta yargı {kaza)ya ilişkin bazı hadislere yer verir.191

19. Useyd b. Hudeyr el-Ensârî (r.a.), Peygmber (S.A.V.)’in bazı hadislerini Ebubekir, Ömer ve Osman’ın verdiği bazı hükümleri {kaza) yazıp Mervan b. Hakem’e gönderdi.192

20. Cabir b. Semure (r.a.), Peygamber (S.A.V.)’in bazı hadislerini yazıp onları Amir b. Sa’d b. Ebi Vakkas’ın talebi üzerine ona gönderir.193

21. Zeyd b. Erkam (r.a.), Peygamber (S.A.V.)’in bazı hadislerini yazıp Enes b. Malik (r.a.)’e gönderir.194

22. Zeyd. Sabit, Ömer b. el-Hattâb’m talebi üzerine ona dedenin (mirastan alacağı pay) durumuyla ilgili bir mektup yazar.195

23. Semure b. Cundeb (r.a.) Allah Rasûlü’nün hadislerinden bazılarını toplayıp oğlu Süleyman’a gönderir. Nitekim imam Muhammed b. Şirin bu risaleden övgüyle bahsedip şöyle der: “Semure’nin oğluna gönderdiği mektupta çok ilim vardır.”196

24. Abdullah b. Ebi Evfâ, Allah Rasûlü’nün hadislerini yazıp Ömer b. Ubeydullah’a gönderir.197

25. Enes b. Malik (r.a.) çocuklarını ilmi yazmaya teşvik ederdi. Sumâme b. Abdullah’ın belirttiğine göre Enes, çocuklarına şöyle derdi: “İlmi, yazıyla kayıt altına alınız.”198 Hatta Enes’in şöyle dediği nakledilir: “Biz, yazmayanların ilmini, ilim saymazdık.”199 Bu durum sahabe kuşağında âlim sayılan herkesin ilim yazımına önem verdiğini açıkça göstermektedir.
Enes, oğluna İtbân b. Malik’in hadisini yazmasını emreder. Enes b. Malik der ki: “Bana, Mahmud b. er-Rebî’, İtbân b. Ma- lik’ten rivayette bulundu. Mahmud b. er-Rebî’ dedi ki: Medine’ye gelip İtbân’la karşılaştım. Ona şöyle dedim: Senden bana bir hadis ulaştı... Enes der ki: Bu hadis -yani Enes’in Mahmud’tan, Mahmud’un da İtbân’dan duyduğu hadis- hoşuma gitmişti. Oğluma ‘yaz’ dedim. O da yazdı.”200

26. Zeyd b. Sabit, ferâiz konusunda kitap tasnif eden ilk kişidir. Cafer b. Burkan der ki: Zührî’nin şöyle dediğini duydum: Şayet Zeyd b. Sabit, ferâizi yazmasaydı onun insanlar arasından kalktığını görürdün.201 Kabîsa, kendisinden ferâizi naklet- miştir.202

27. Abdullah b. Abbas, öğrencilerini ilmi yazmaya teşvik ederdi. Vekî’, İkrime b. Ammâr’dan, o Yahya’dan, o da İbni Abbas’tan şunu nakleder: “İlmi yazıyla kayıt altına alınız.”203 Bazen de İbni Abbas’m kendisi, öğrencileri için istinsahta bulunurdu. Hz. Ali’nin verdiği hükümleri [kaza) öğrencisi İbni Ebi Müleyke için bizzat kendisi yazmıştır.204

Kendi hadislerini yazıp öğrencilerine gönderdiğine dair örnekler pek çoktur.205

İbni Abbas, yazdıklarını insanlara okurdu. Ancak gözlerinden rahatsızlandığı ve okumakta güçlük çektiği son dönemlerinde başkasından kendi yazdıklarını okumasını isterdi.206

Kaynak: Muhammed Salih Ekinci. Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet. Çev. Metin Yiğit. Rağbet Yayınları. İstanbul 2015. s. 101-7.


Dipnotlar:

170 Buharî, İlm, 39, hadis nr: 113; Ahmed, el-Müsned, 2/249; Tirmizî, İlm, 12, hadis nr: 2805. Tirmizî, hadisin hasen ve sahîh olduğunu kaydeder.

171 Bkz. İbni Sa’d, 4/8-9; Darimî, 1/137; Takyidu’l-İlm, 84; Siyeru A’lâmi’n- Nübelâ, 3/58; Takyid ve Siyer’de Mücahid’in şöyle dediği kayıtlıdır: Abdullah b. Amr b. As’ın yanına vardım. Serginin altında bulunan bir sahifayı çıkarmak istedim, beni engelledi. Sen beni bir şeyden alıkoymazdın, dediğimde şu cevabı verdi: “Bu, ‘es-Sadıka dır. Bunlar, aramızda hiçbir vasıta olmadan direkt Allah Rasûlü (S.A.V.)’nden duyduğum şeylerdir. Bu sahife, Allah’ın Kitabı ve el-Vaht adındaki arazim bana kalsın, dünyanın hiçbir şeyine aldırış etmem.” el-Vaht, İbni Amr’a ait bir arazinin adı idi.

172 Hadisi Buharî ve Müslim muhtelif lafızlarla rivayet etmiştir. Bkz. Müslim, Edâhî, 8, hadis nr: 5097

173 Müslim, Mukaddime, hadis nr: 22; Hz. Ali’nin verdiği hükümler (kaza) için bkz. Darimî, 2/354; el-Mustedrek, 3/135

174 Ahmed b. Hanbel, el-İlel, 1/104

175 İbni Sa’d, 6/154

176 Buharî, Zekat, 38, hadis nr: 1454

177 el-Mucemu’l-Kebir, 1/5

178 Müslim, İmâre, 1, hadis nr: 4688; Müslim, Fezâil, 9, hadis nr: 5958; Ahmed, el-Müsned, 5/79

179 Ahmed, el-Müsned, 1/141

180 Örnek için bkz. Ahmed, el-Müsned, 2/45-90-152

181 Ahmed, el-Müsned, 1/36, 1/50; Müslim, Libâs, 2, hadis nr: 5380-82; Buharı, Libâs, 24, hadis nr: 5828

182 Darekutnî, es-Sünen, 461 (Hind baskısı); Ahmed, el-Müsned, 1/28-46; İbni Mace, Ferâiz, 9, hadis nr. 2737

183 el-Emvâl, 393; İbni Renceveyh, 134b; Buharı, et-Tarihu’l-Kebîr, 1/218

184 Müslim, Talâk, 6, hadis nr: 3685; Ahmed, el-Müsned, 6/413; İbni Sa’d, 8/200-201

185 Ahmed, el-Müsned, 6/87; Humeydî, el-Müsned, 1/129; İbni Ebi Hayseme, et-Tarih, 3/44b

186 Buharî, Ezan, 155, hadis nr: 844; Buharî, Daâvât, 18, hadis nr: 6330; Buharî, Kader,12, hadis nr: 6615; Buharî, Zekât, 53, hadis nr: 1477; Buharî, İ’tisâm, 3, hadis nr: 7292; Müslim, Akdiye, 5, hadis nr: 13-14; Müslim, Mesâcid, 26, hadis nr: 1337; Nesâî, 1/197; Ahmed, el-Müsned, 4/245-247-250-254

187 Ahmed, el-Müsned, 4/94

188 Ahmed, el-Müsned, 4/277

189 Aynî, el-Binâye, 2/361’de şunları kaydeder: Hadisi Abdurrezzâk, el- Musannaf ta, İbni Şahin ve Tirmizî de kendi kitaplarında rivayet etmişlerdir.

190 Ahmed, el-Müsned, 5/413

191 Müslim, Akziye, 7, hadis nr: 4465; Ahmed, el-Müsned, 5/36

192 Ahmed, el-Musned, 4/326

193 Müslim, İmâre, 2, hadis nr: 4688; Ahmed, el-Müsned, 5/89

194 Ahmed, el-Müsned, 4/370-374; Tehzibu’t-Tehzib, 3/394

195 Dârekutnî, Sünen, 4/93-94

196 Tehzibu’t-Tehzîb; Bkz. Ebu Davud, Salât, 12, hadis nr: 452

197 Buharî, Cihad, 22, hadis nr: 2818 / Cihad, 32, hadis nr: 2833 / Cihad, 112, hadis nr: 2965; Müslim, Cihad, 7, hadis nr: 5; Buharî, Temennî, 8, hadis nr: 7237

198 İbni Ebi Hayseme, el-İlm, 137-138; İbni Sa’d, 7/1:14; er-Râmehurmuzî, 34b; Şerefu Ashabi’l-Hadis, 56b; Takyidu’l-İlm, 96

199 Takyidu’l-İlm, 96; Şerefu Ashabi’l-Hadis, 56b, 57a

200 Müslim, îmân, 10, hadis nr: 148

201 Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, 2/312; Tarihu’l-Fesevî, 2/148b; İbni Asâkir, Tarihu Dimaşk, 5/558

202 el-İlel, 1/236

203 el-İlel, 421; Takyidu’l-İlm, 92; İbni Ebi Hayseme, el-İlm, 144

204 Müslim, Mukaddime, 4, hadis nr: 22

205 Örnek için bkz. Ahmed, 1/224-248-294-308; el-Emvâl, 333-335; Buharî, Rehn, 6, hadis nr: 2514; Buharî, Şehâdât, 20, hadis nr: 2668

206 Bkz. el-Kifâye, 263; Siyeru A’lâmi’n-Nubelâ, 2/238; Tirmizî, el-İlel, 2/238 (Hind baskısı)
« Son Düzenleme: Temmuz 05, 2018, 06:10:17 ÖS Gönderen: Ebu Taha bin Mahmud »


 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20